PRZEDSZKOLE NR 2 W GNIEŹNIE

ŹRÓDEŁKO

Emocje towarzyszą nam stale, wszelkie wydarzenia w życiu codziennym wpływają na nasze uczucia i emocje. Wywołują w nas pewne stany, do których chcemy wracać, albo wolimy ich nie pamiętać. Zdaniem Sroufe, „emocje to subiektywne reakcje na istotne wydarzenia, charakteryzowane poprzez zmiany fizjologiczne oraz zmiany na poziomie doświadczenia i widocznego dla innych zachowania.”1

Emocje w bardzo silny sposób wpływają na przystosowanie się danej osoby do funkcjonowania społecznego oraz na psychiczne przystosowanie się jednostki do życia w społeczeństwie. To właśnie emocje nadają barwy życiu młodego człowieka, gdyż właśnie w okresie dzieciństwa jesteśmy w stanie zaobserwować najbardziej spontaniczne reakcje dziecka na różnego rodzaju bodźce. „Tym, co stanowi o szczególnym uroku młodości, co nadaje jej barwę i intensywność przeżyć, są emocje. Pod względem formalnym wyróżniamy w nich pobudzanie emocjonalne oraz znak emocji – emocje dodatnie i ujemne, to znaczy przyjemne i przykre.”2

Niestety, osiągniecie pełnej dojrzałości emocjonalnej przez osobę, jest bardzo rozciągniętym w czasie procesem. Trwa on długo, dlatego, że nie każdy człowiek jest zdolny do osiągnięcia tejże dojrzałości a już tym bardziej w tym samym przedziale wiekowym. Jest to spowodowane różnicami w tempie rozwoju każdego człowieka. Ma to odzwierciedlenie w słowach M. Przetacznik- Gierowskiej, która tak pisze o zdolności osiągania rozwoju emocjonalnego „Jeśli rozwój emocjonalny we wczesnych stadiach rozwoju przebiega pomyślnie, można oczekiwać dalszego prawidłowego ukształtowania się uczuć. Natomiast niewielkie zakłócenia rozwoju emocjonalnego we wczesnym dzieciństwie utrudniają, a niekiedy uniemożliwiają osiągnięcie dojrzałości emocjonalnej.”3

„Badania nad emocjami dziecka ujawniły, że ich rozwój zależy zarówno od dojrzewania, jak i uczenia się, a nie tylko od jednego z tych czynników” 4

E.B. Hurlock zaznacza, że procesy dojrzewania i uczenia się mają tak silny wpływ na rozwój emocji, że trudno jednoznacznie określić wpływy, rozpatrując każde z nich osobno. Poprzez dojrzewanie i uczenie się, także życia w społeczeństwie, możemy mówić o społecznym charakterze emocji. Wiąże się to z zaspokajaniem jednej z potrzeb, jaką jest 1 R.H. Schaffer, Psychologia dziecka, Warszawa,2007, str. 148 2 I. Obuchowska, Drogi dorastania, Warszawa, 1996, str. 67 3 M. Przetacznik- Gierowska, G. Makieło- Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Warszawa, 1985, str. 177

4 E. B. Hurlock, Rozwój dziecka, str. 375

Potrzeba bezpieczeństwa. Możliwość zaspokojenia tej potrzeby jest realna dzięki ścisłej więzi jaką nawiązują matka i dziecko. „Prawidłowy rozwój emocjonalny i społeczny możliwy jest tylko wtedy, gdy między dzieckiem a matką (bądź też osobą pełniącą tę rolę) powstaje więź emocjonalna.”5 Każdy człowiek w swoim życiu spotyka się z różnego rodzaju emocjami. Jako przykłady możemy podać strach, gniew, radość, miłość czy niepokój. Te różne rodzaje emocji nazywane są uczuciami. Jednak nie są to wrodzone, gotowe już reakcje na bodźce

napływające ze świata zewnętrznego. Maria Przetacznik- Gierowska i Grażyna Makieło- Jarża, precyzyjnie opisały właściwości emocji dziecięcych „Dziecko nie rodzi się z gotowym repertuarem reakcji emocjonalnych, jako odpowiedzi na specyficzne bodźce.

Reakcji tych dziecko uczy się z toku nabywania doświadczenia indywidualnego. Wiele przedmiotów i sytuacji, które początkowo nie budzą np. lęku, mogą wskutek warunkowania te właśnie reakcje wyzwalać. Początkowo dziecko reaguje tym samym stanem emocjonalnym na bodźce podobne pod jakimś względem do tego, który daną reakcję wywołał.”6 Bardzo ważne jest, aby dorośli w kontaktach z dziećmi pamiętali, że emocje dziecka istotnie różnią się od emocji jakie wyzwala dorosły człowiek. Dzieci poznają emocje głównie w kontaktach z innymi ludźmi. Mają możliwość przekonania się, że bliskie relacje zawsze tworzą bliską więź emocjonalną, owocującą w miłość, nienawiść, poczucie dumy, smutku czy radości. W kontaktach z innymi, dzieci mogą zobaczyć jak inni radzą sobie z uczuciami i emocjami, ale również jak ich własne przejawy emocji działają na innych. Dzięki tego typu kontaktom, dzieci uczą się co to jest 1) świadomość własnych stanów mocjonalnych, czyli „Dzieci muszą się nauczyć, że w pewnych okolicznościach mogą się zezłościć (zmartwić, zmieszać itd.). Muszą wiedzieć, jakie to sytuacje, co czują wtedy, gdy opanowują je te emocje, i jak są one ujawniane na zewnątrz, a także jak je nazwać by móc o nich rozmawiać.”7 2) „Kontrola jawnych oznak własnych emocji. Każda kultura dysponuje regułami określającymi to, co jest dopuszczalne w zakresie okazywania uczuć. […] Dzieci muszą się zatem nauczyć oddzielać wewnętrzne uczucia od ich zewnętrznych wyrazów, a ta umiejętność stanowi istotną część ich socjalizacji. 3) Rozpoznanie emocji innych osób. Zdolność do „odczytywania” wewnętrznych uczuć innych osób na podstawie ich zewnętrznego zachowania także jest ważnym elementem relacji społecznych. Rozpoznanie emocji na 5 5M. Przetacznik- Gierowska, G. Makieło- Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Warszawa, 1985, str. 179 6 Tamże, str. 184 7 R.H. Schaffer, Psychologia dziecka, str. 147 podstawie ich zewnętrznych oznak i zrozumienie odczuć innej osoby, która zachowuje się w określony sposób umożliwia dzieciom podjęcie właściwego zachowania.”8

Dzieci w bardzo prosty sposób przechodzą z jednego nastroju w drugi, który może się skrajnie różnić od siebie. Spowodowane jest to niedojrzałością układu nerwowego, właśnie dlatego reakcje dzieci są krótkotrwałe i łatwo się zmieniają. Charakteryzuje je duża chwiejność emocjonalna. Poza tym, ważnym elementem jest fakt, iż dzieci dość ostentacyjnie wyrażają swoje emocje. Gdy są złe, natychmiast widać to na twarzy dzieci oraz w sposobie gestykulowania. Dorosły potrafi powstrzymać się od uzewnętrzniania swoich emocji natomiast dziecko nie ma wykształconego jeszcze wewnętrznego hamowania emocji. Kolejne zmiany w rozwoju emocjonalnym dziecka, zauważamy w momencie pójścia dziecka do szkoły. „Początek nauki szkolnej otwiera nowy okres w życiu emocjonalnym i społecznym dziecka. Życie to jest coraz bogatsze. Dziecko nawiązuje liczne więzi emocjonalne z rówieśnikami i nauczycielem. Nauka szkolna pobudza emocje związane z aktywnością poznawczą, a sukcesy szkolne stają się przyczyną przeżyć emocjonalnych o charakterze dodatnim”9. „Zmiany w zakresie emocji, jakie pojawiają się w okresie dorastania, są wynikiem zarówno przemian fizjologicznych, jak i jakościowo nowych możliwości umysłu, związanych z myśleniem formalnym. Podczas gdy emocje dziecka skupiały się na konkretnych sytuacjach teraźniejszości, na jego działaniach i relacjach z innymi, emocje dorastających stają się uskrzydlone, mogą wybiegać w przyszłość mogą dotyczyć nie tylko działań i relacji, ale także wyobrażeń, pragnień i zamiarów. W innym też sensie, niż to jest u dzieci, skupiają się wokół własnego ciała.”10 W okresie dorastania, młodzież staje się zdecydowanie bardziej pobudzona, dotyczy to także sfery emocjonalnej. Ich zachowania stają się bardziej intensywne podczas przebywania w grupie rówieśników. Obserwując ich zachowania możemy powiedzieć, że lepiej jest kiedy emocje są uzewnętrzniane, gdyż tłumione stany emocjonalne wynikające z utrzymania prywatności, mogą doprowadzić do zaburzeń nerwicowych. „A watro wiedzieć, że młodzież często swoje wewnętrzne stany ukrywa, wyrażając zewnętrznie uczucia inne, przy czym przez swoją nieautentyczność 8 Tamże, str. 147 9 Tamże, str. 185 10 I. Obuchowska, Drogi dorastania, str. 67 zachowanie jej staje się sztuczne. Wynika to z wzrastającej potrzeby intymności, z buntu przeciw wtrącaniu się dorosłych w jej wewnętrzne przeżycia.”11 W domu rodzinnym dziecka, w którym przeważają pozytywne emocje i dobry kontakt pomiędzy rodziną a dzieckiem dojrzewa optymistycznie nastawiona, pogodna i radosna osoba, która nie będzie miała problemów z nawiązywaniem dobrych relacji z rówieśnikami w szkole a także będzie zachowywało przyjacielskie kontakty z innymi ludźmi. Przyjaźń zawierana przez młodych, jest bardzo pozytywnym aspektem dla rozwoju ich osobowości. Mają wówczas bliską sercu osobę, na której mogą polegać i zwierzać się z przytłaczających ich sytuacji. Przyjaciel będący powiernikiem tajemnic, jest także dla dorastającego źródłem pozytywnej energii, dzięki niemu może otrzymać wsparcie i otuchę. Rola przyjaciela jest szczególnie ważna dla osoby, u której życie rodzinne nie układa się zbyt pomyślnie. Jeśli w domu nie ma w nim harmonii, wsparcia wówczas młodzi ludzie mogą wpadać w tak zwane złe towarzystwo. Poza przyjaźnią, w młodzieży „budzą się” uczucia miłości. Miłość może się charakteryzować różną intensywnością i odmianą. Niestety, jak w każdych uczuciach, może zaistnieć także tutaj przykra sytuacja, jaką jest odrzucenie. Złe ulokowanie swoich uczuć prowadzi do zawodu miłosnego, z którym każdy musi poradzić sobie na własny sposób. Istotne jest, aby nie lekceważyć cierpienia, które odczuwa wówczas młody człowiek i udzielać mu wsparcia. By nie poczuł się jeszcze bardziej odrzucony i niezrozumiany.

W tym okresie pojawiają się u młodzieży, także odczucia wyższe, do których zaliczane są uczucia estetyczne, moralne, patriotyczne itp. Wszystko to, prowadzi do uzyskania dojrzałości uczuciowej, „ którą charakteryzuje przejście od zależności uczuciowej do niezależności, od nie kontrolowanego uzewnętrzniania uczuć do poddania ich kontroli, od nie opanowanego ulegania uczuciom do ich opanowania, od egocentryzmu do socjocentryzmu[…] . Pełnej dojrzałości uczuciowej nie osiąga się jednak w okresie dorastania, jej ukształtowanie przypada na dalsze lata, a i wtedy różni ludzie uzyskują ją w różnym stopniu i w różnym zakresie. Dzieje się tak, dlatego, że na dojrzałość uczuć składa się całe uprzednie życie człowieka, jego doświadczenia w kolejnych fazach rozwoju.”12 11 Tamże, str. 68 12 I. Obuchowska, Drogi dorastania, str. 74-75.

Dzisiaj39
Wczoraj425
Ostatni tydzień1193
Ostatni miesiąc4582
Suma odwiedzin362316

czwartek, 15, listopad 2018